2018 May 21 - دوشنبه 31 ارديبهشت 1397
تأملي در دعاي عرفه
کد مطلب: ٥٩٠٣ تاریخ انتشار: ٠٨ شهریور ١٣٩٦ تعداد بازدید: 39515
يادداشت » عمومي
تأملي در دعاي عرفه


بشر و بشير پسران غالب اسدي روايت كرده اند كه عصر روز عرفه در عرفات در خدمت امام حسين عليه السلام بوديم كه آن حضرت با گروهي از خاندان و فرزندان و شيعيان خود از خيمه بيرون آمدند و با كمال تضرع و خشوع به دامنه كوه رحمت روي آوردند و در سمت چپ كوه ايستادند و به جانب كعبه روي گردانيدند و دست ها را مقابل صورت مبارك برداشتند و اين دعا را خواندند.
دعاي عرفه از مشهورترين دعاهاست كه شامل مضامين عارفانه اي چون شناخت پروردگار و تضرع به درگاه لايزال اوست.
راويان گويند: در پايان دعا و ذكر يا رب، يا رب آن حضرت چنان حاضران را تحت تاثير قرار داده بود كه از دعا كردن براي خودشان به آمين گفتن به دعاي امام حسين عليه السلام بسنده كردند و صداي گريه مردم صحراي عرفات را پر كرده بود تا اين كه آفتاب غروب كرد و به سوي مشعر الحرام رفتند.
در روايت كفعمي دعاي عرفه با جمله: و انت علي كل شيء قدير. يا رب، يارب يا رب پايان يافته است. اما به نقل از سيد بن طاووس در اقبال، دعاي عرفه پس از آن با جمله: الهي انا الفقير في غناي فكيف لا اكون فقيرا في فقري، ادامه مي يابد. خاتمه دعا چنين است: و انت الرقيب الحاضر انك علي كل شيء قدير و الحمدلله وحده.
دعاي عرفه شامل مطالب بسياري است كه گزيده فهرست آنها چنين است: شناخت خداوند و بيان صفات الهي و تجديد عهد و پيمان با پروردگار و شناخت پيامبران و تحكيم ارتباط با آنها و توجه به آخرت و اظهار عقيده قلبي. سير انديشه در آفاق جهان و يادآوري نعمت ها بي كران الهي بر انسان و حمد و سپاس خداوند بر آن نعمت ها و عنايت ها كه از آغاز وجود و تكوين آدمي تا آخر عمر پيوسته به او افاضه مي شود.
تضرع به درگاه خداوند و اقرار به گناهان و توبه و انابه و درخواست عفو و روي آوردن به صفات پسنديده و اعمال خير. درخواست حوايج كه با درود و صلوات بر محمد و آل محمد صلي الله عليه و آله شروع مي شود. سپس تقاضاي عفو، نور هدايت، رحمت، عافيت، بركت، وسعت روزي و پاداش اخروي برخي از دانشوران به شرح و يا ترجمه اين دعاي شريف پرداخته اند. از جمله: مظهر الغرائب سيد خلف الدين حيدر مشعشعي موسوي حويزي، معاصر شيخ بهايي ( م ، 103 ق )، اين شرح را مولف آن پس از خاموشي ديده سر و روشن تر شدن چشم دل تدوين كرده است و شرح دعاي عرفه اثر شيخ محمد علي بن شيخ ابوطالب زاهدي جبلاني اصفهاني ( م 1181 ق)، نيايش حسين عليه السلام تاليف استاد محمد تقي جعفري.
شايان ذكر است كه غير از دعاي امام حسين عليه السلام براي روز عرفه دعاهاي ديگري نيز از ساير ائمه اطهار عليهم السلام روايت شده است كه در كتب دعا به تفصيل آمده است. شيخ صدوق كتابي تحت عنوان ادعيه الموقف و يا دعا الموقف تاليف كرده است، مشهورترين دعاهاي روز عرفه پس از دعاي امام حسين عليه السلام دعاي فرزند گراميش حضرت امام زين العابدين عليه السلام است كه در صحيفه سجاديه آمده است. مراجع عظام تقليد در مناسك حج هر دو دعا را نقل كرده اند.

برگزيده اي از دعاي امام حسين عليه السلام در عرفه



1ـ ستايش حق تعالي:
ستايش سزاوار خداوندي است كه كس نتواند از فرمان قضايش سرپيچد و مانعي نيست كه وي را از اعطاي عطايا، باز دارد. و صنعت هيچ صنعتگري به پاي صنعت او نرسد. بخشنده بي دريغ است. اوست كه بدايع خلقت را به سرشت و صنايع گوناگون وجود را با حكمت خويش استوار ساخت... .

2 - تجديد عهد و ميثاق با خدا:
پروردگارا به سوي تو روي آورم. و به ربوبيت تو گواهي دهم. و اعتراف كنم كه تو تربيت كننده و پرورنده مني. و بازگشتم به سوي توست. مرا با نعمت آغاز فرمودي قبل از اين كه چيز قابل ذكري باشم... .

3ـ خود شناسي:
و قبل از هدايت مرا با صنع زيبايت مورد رأفت و نعمت هاي بي كرانت قرار دادي. آفرينشم را از قطره آبي روان پديد آوردي. و در تاريكي هاي سه گانه جنيني سكونتم دادي: ميان خون و گوشت و پوست. و مرا شاهد آفرينش خويش نگرداندي و هيچ يك از امورم را به خودم وانگذاشتي... .

4ـ راز آفرينش انسان:
ولي مرا براي هدفي عالي يعني هدايت (و رسيدن به كمال) موجودي كامل و سالم به دنيا آوردي. و در آن هنگام كه كودكي خردسال در گهواره بودم، از حوادث حفظ كردي. و مرا از شير شيرين و گوارا تغذيه نمودي. و دل هاي پرستاران را به جانب من معطوف داشتي. و با محبت مادران به من گرمي و فروغ بخشيدي... .

5ـ تربيت انسان در دانشگاه الهي:
تا اين كه با گوهر سخن، مرا ناطق و گويا ساختي. و نعمت هاي بي كرانت را بر من تمام كردي. و سال به سال بر رشد و تربيت من افزودي. تا اين كه فطرت و سرنوشتم، به كمال انساني رسيد. و از نظر توان اعتدال يافت. حجتت را بر من تمام كردي كه معرفت و شناختت را به من الهام فرمودي... .

6ـ نعمت هاي خداوند:
آري اين لطف تو بود كه از خاك پاك عنصر مرا بيافريدي. و راضي نشدي اي خدايم كه نعمتي را از من دريغ داري. بلكه مرا از انواع وسائل زندگي برخوردار ساختي. با اقدام عظيم و مرحمت بي كرانت بر من . و با احسان عميم خود نسبت به من، تا اين كه همه نعماتت را درباره من تكميل فرمودي... .

7ـ شهادت به بي كراني نعمت هاي الهي:
الهي! من به حقيقت ايمانم، گواهي دهم. و نيز به تصميمات متيقن خود و به توحيد صريح و خالصم
و به باطن ناديدني نهادم. و پيوست هاي جريان نور ديده ام. و خطوط ترسيم شده بر صفحه پيشاني ام، و روزنه هاي تنفسي ام، و نرمه هاي تيغه بيني ام. و آوازگيرهاي پرده گوشم و آنچه در درون لب هاي من پنهان است... .

8ـ ناتواني بشر از بجا آوردن شكر الهي:
گواهي مي دهم اي پروردگار كه اگر در طول قرون و اعصار زنده بمانم و بكوشم تا شكر يكي از نعمات تو بجا آورم، نتوانم مگر باز هم توفيق تو رفيقم شود، كه آن خود مزيد نعمت و مستوجب شكر ديگر، و ستايش جديد و ريشه دار باشد... .

9ـ ستايش خداي يگانه:
بنابر اين من با تمام جد و جهد و توش و توانم تا آنجا كه وسعم مي رسد با ايمان و يقين قلبي گواهي مي دهم. و اظهار مي دارم:
حمد و ستايش خدايي را كه فرزندي ندارد تا ميراث برش باشد. و در فرمانروايي نه شريكي دارد تا با وي در آفرينش بر ضديت برخيزد و نه دستياري دارد تا در ساختن جهان به وي كمك دهد... .

10ـ خواسته هاي يك انسان متعالي:
خداوندا، چنان كن كه از تو بيم داشته باشم، آنچنان كه گويي تو را مي بينم و مرا با تقوايت رستگار كن! اما به خاطر گناهانم مرا به شقاوت دچار مساز! مقدر كن كه سرنوشت من به خير و صلاح من باشد. و در تقديراتت خير و بركت به من عطا فرما!

11ـ سپاس به تربيت هاي الهي:
خداوندا! ستايش از آن توست كه مرا آفريدي. و مرا شنوا و بينا گرداندي! و ستايش سزاوار توست كه مرا بيافريدي و خلقتم را نيكو بياراستي. به خاطر لطفي كه به من داشتي والا... .

12ـ نيازهاي تربيتي از خدا:
و مرا بر مشكلات روزگار، و كشمكش شب ها و روزها ياري فرماي! و مرا از رنج هاي اين جهان و محنت هاي آن جهان نجات بده و از شر بدي هايي كه ستمكاران در زمين مي كنند نگاه بدار... .

13ـ شكايت به پيشگاه خداوند:
خدايا! مرا به كه وا مي گذاري؟ آيا به خويشاوندي كه پيوند خويشاوندي را خواهد گسست؟ يا به بيگانه كه بر من بر آشفتد؟ يا به كساني كه مرا به استضعاف و استثمار كشانند؟ در صورتي كه تو پروردگار من و مالك سرنوشت مني؟

14ـ اي مربي پيامبران و فرستنده كتب آسماني:
اي خداي من و اي خداي پدران من! ابراهيم، اسماعيل، اسحاق و يعقوب، و اي پروردگار جبرائيل، ميكائيل و اسرافيل. و اي تربيت كننده محمد، خاتم پيامبران و فرزندان برگزيده اش. اي فرو فرستنده تورات، انجيل زبور و فرقان ... .

15ـ تو پناهگاه مني:
تو پناهگاه مني، به هنگامي كه راه ها با همه وسعت، بر من صعب و دشوار شوند و فراخناي زمين بر من تنگ گردد. و اگر رحمت تو نبود من اكنون جزء هلاك شدگان بودم. و تو مرا از خطاهايم باز مي داري. و اگر پرده پوشي تو نبود از رسوايان بودم.

منتخبي از دعاي عرفه امام سجاد عليه السلام



از دعاهاي حضرت امام سجاد عليه السلام در روز عرفه است كه:
خدايا! مرا شاكر و صابر گردان و مرا در چشم خويش خوار و در نظر مردم بزرگوار گردان .
خدايا! در همه كارها عاقبت ما را به خير كن و ما را از خواري دنيا و عذاب آخرت نگهدار .
خدايا! مرا به علم توانگر ساز و به حلم زينت بخش و به تقوا عزيز كن و به عافيت زيبايي ده .
خدايا! از زوال(1) نعمت و تغيير عافيت و غضب ناگهاني و همه چيزهايي كه مايه ناخشنودي توست به تو پناه مي برم .
خدايا! از اخلاق بد و اعمال بد و هوس هاي بد و مرض هاي بد به تو پناه مي برم .
خدايا! سحرخيزي را بر امت من مبارك ساز .
خدايا! تو را به غيب داني و قدرتي كه بر آفرينش داري سوگند مي دهم تا موقعي كه زندگي را براي من بهتر مي داني مرا زنده نگهدار و موقعي كه مرگ را براي من بهتر مي داني مرا بميران .
خدايا! از تو مي خواهم كه ترس خود را در آشكار و نهان نصيب من كني و در حال خشنودي و خشم كلمه اخلاص را به زبان من جاري نمايي و در حال فقر و توانگري ميانه روي را شعار من سازي .
خدايا! چنان كه خلقت مرا نيك كردي سيرتم را نيز نيك كن .
خدايا! هر كس عهده دار كار امت من شد و بر آنها سخت گرفت، بر او سخت گير و هر كس عهده دار كار امت من شد و با آن ها مدارا كرد با او مدارا كن .
خداوندا! يك لحظه مرا به خودم واگذار مكن و چيزهاي خوبي كه به من بخشيده اي، از من باز مگير.
خدايا بر محمد و خاندان پاكش درود فرست .
درودهاي پربركت و پاكيزه و فزاينده اي كه صبح گاهان و شامگاهان در رسند،
و درود فرست بر ايشان و بر ارواح شان،
و كارشان را بر اساس تقوا فراهم آور،
و احوالشان را به سامان آر،
و ما را به رحمت خود در جايگاه امن و امان در كنار ايشان قرار ده،
اي مهربان ترين مهربانان.(2)

پي نوشت ها:
1- زوال: از بين رفتن، نابود شدن .
2- منتخبي از دعاي امام سجاد عليه السلام در روز عرفه، مترجم: حسين انصاريان .

منبع:
دايرة المعارف تشيع، جلد هفتم، ص 529 و 530.
دعاي عرفه عبدالكريم بي آزار شيرازي
ماهنامه موعود، ش 71 .






Share
81 | خانم شهيدي | , ایران | ١٠:٠٠ - ٢٨ آذر ١٣٩١ |
باسلام وروزبه خير درحال تحقيق ومطالعه دردعاي عرفه هستم.لطفادراين مورد هرمطلبي داريد اعم ازمعرفي تراجم شروح کتب وديدگاه علماي مشهور يامستندات قراني اين دعاي پرمحتوي منعکس بفرماييد يا براي اين حقيرايميل بزنيدتا درتحقيق استفاده کنم شايددراين مسير بتوان ازمضامين عالي ان بهره جست وان را درميان مشتاقان اشاعه داد.منتظرم-التماس دعا

پاسخ:
باسلام
كاربر گرامي
ضمن آرزوي موفقيت براي جنابعالي در اين مورد به چند نمونه اشاره مي كنيم.
شعر بلندي را فردي بنام «سيد على خان مشعشعى حويزى» از علما و شعراي قرن يازدهم‏ (متوفى بسال 1088‏) در عنوان «مظهر الغرائب» در شرح دعاى عرفه امام حسين عليه السّلام، نوشته است كه ده هزار بيت است‏. مرحوم آغا بزرگ طهراني در الذريعه در مورد آن مي فرمايد: السيد خلف بن عبد المطلب المشعشعي الحويزي المعاصر للشيخ البهائي، ألفه بالتماس الميرزا محمد الرجالي بعد ما دعيا به معا في الموقف، و كان تأليفه كبعض آخر من تصانيفه بعد ذهاب بصره و ازدياد بصيرته، و قد سماه (مظهر الغرائب) همچنين ايشان شرح ديگري نيز براي اين دعا نقل كرده است بنام «شرح دعاء عرفة» از شيخ محمد علي بن الشيخ أبي طالب الزاهدي الجيلاني الأصفهاني(متوفى 1181 ه) ((الذريعة، آغا بزرگ الطهراني ،ج‏13،ص258))
از اين دعا به «دعاي موقف» يا «الدعاء عند الموقف» هم نام برده شده است كما اينكه مرحوم شيخ صدوق(بنا به نقل آغا بزرگ طهراني در الذريعه.ج‏8،ص193) در اين مورد كتابي به همين نام داشته است.
موفق باشيد
گروه پاسخ به شبهات
(1)
82 | فرزاد تهمتن | , ایران | ١٥:٣٥ - ١١ مهر ١٣٩٣ |
با تشکر از سايت بسيار عالي و بر معنايتان تفسير دعاي عرفه و معني بر محتواي ان بسيار عالي بود اميدوارم هميشه در بروز اوري اين سايت موفق باشيد
83 | ابوالفضل | , ایران | ٢١:٢٤ - ٢٤ شهریور ١٣٩٥ |
با سلام.
بخشی از دعای عرفه برام سوالی ایجاد کرد. در بخش های ابتدایی دعا‌٬ امام حسین علیه السلام میفرمایند:
لم تخرجنی لرأفتک بی و لطفک لی و احسانک الیّ فی دولة ائمة الکفر الذین نقضوا عهدک و کذبوا رسلک لکنک أخرجتنی للذی سبق لی من الهدی الذی له یسرتنی و فیه أنشأتنی
آیا این بخش به نفع حکومت معاویه نیست؟
ممنون.

پاسخ:
با سلام
دوست گرامی
امام حسین علیه السلام در حقیقت در این قسمت از دعای عرفه به زمان جاهلیت اشاره کرده و خداوند را مي ‏ستايد که او را در زمان جاهليت به دنيا نياورده است به عبارت دیگر امام حسین (ع) خداوند را شکر می کند که من را در دولت کفر به دنيا نياورده است چون اگر قبل از اسلام به دنيا مي‏ آمدم از نعمت اسلام و معارف آن آن محروم مي‏ شدم، اما تو بر من منت نهادي و بعهد از دولت کفر و استقرار دولت اسلام مرا به دنيا آوردي
این کلام امام  نه تنها به نفع امثال معاویه که دولتشان دولت فسق و نفاق و غیر شرعی بود، نیست بلکه  تشويق به برقراری حکومت اسلامي است و قیام بر علیه آنهاست یعنی باید برای تشکیل حکومت اسلامی باید تلاش کرد لذا امام براي همين منظور قيام کرد تا در پرتو دین مقدس اسلام، حاکميت قرآن و دین احيا شود همچنانکه حضرت فرموده است انما خرجت لطلب الاصلاح في امة جدي»
موفق باشید
گروه پاسخ به شبهات
84 | سید حسین حسینی | | ١٧:٢٣ - ٠٩ شهریور ١٣٩٦ |
با تشکر فراوان از این متن خلاصه و مفید.
اجرکم عند الله.
 [1] [2] [3]   قبلی
* نام:
* پست الکترونیکی:
* متن نظر :
* کد امنیتی:
  

آخرین مطالب
پربحث ترین ها
پربازدیدترین ها
صفحه اصلی | تماس با ما | آرشیو | جستجو | پیوندها | لیست نظرات | درباره ما | فروشگاه | طرح پرسش | رسانه | گنجینه ولایت | نسخه موبایل | سایت قدیم | العربیة | اردو | English